Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Torba Yasa Yayımlandı

“Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Torba Yasa” (“Torba Yasa”), 10 Aralık 2018 tarihli ve 30621 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak, yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Torba Yasa ile 2872 sayılı Çevre Kanunu, 3194 sayılı İmar Kanunu ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’da bazı değişiklikler yapılmıştır.

2872 sayılı Çevre Kanunu’nda Yapılan Değişiklikler

Üretim, tüketim ve hizmet faaliyetleri sonucunda oluşan atıklarını alıcı ortamlara doğrudan veya dolaylı vermeleri uygun görülmeyen tesis ve işletmeler ile yerleşim birimleri atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle veya ettirmekle ve öngörülen izinleri almakla yükümlü olan şirketlerin alması gereken ruhsat, inşaat ruhsatı iken yapı ruhsatı olarak değiştirilmiştir.

Bazı yakıtların, maddelerin, atıkların, tehlikeli kimyasallar ile bu kimyasalları içeren eşyaların ithali Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yapılmaktayken yayımlanan Torba Yasa uyarınca, ithalat işlemi yürürlük tarihi itibariyle Ticaret Bakanlığı tarafından yapılacaktır.

Uygulanacak İdari Para Cezaları

Torba Yasa ile Çevre Kanunu’nda uygulanacak olan idari para cezaları değiştirilmiş olup yeni uygulanacak idari para cezaları aşağıda yer almaktadır:

  • Egzoz gazı emisyon ölçümü yaptırmayan motorlu taşıtlar için 1.250,00-TL, aynı aracın yönetmeliklerle belirlenen standartlara aykırı emisyona sebep olması durumunda motorlu taşıt başına 2.500,00-TL.
  • Taşıtın imalatında bulunan egzoz gazı emisyon kontrol sistemi olan katalitik konvertör/katalizör/dizel partikül filtresi olmadan kullanılan motorlu taşıtlar için 1.250,00-TL,
  • Egzoz Gazı Emisyon Yetki Belgesi bulunan ancak yetkilendirme sonrasında ilgili yönetmelikle düzenlenen şartları kaybettiği tespit edildiği halde ölçüme devam eden ve/veya tekniğine ve belirlenen kurallara aykırı ölçümler yapanlara 5.000,00-TL,
  • Çevre Kanunu kapsamında yapılan düzenlemelerde öngörülen belge olmadan emisyon ölçümü yapanlara ve/veya belgelerde tahrifat yapanlara ve/veya sahte belge düzenleyenlere diğer kanunlarda yazılı yaptırımlar saklı kalmak üzere 10.000,00-TL,
  • Katı yakıt özelliklerini sağlamayan yakıtları ithal eden veya satanlara; katı yakıtların depolanması, taşınması, yüklenmesi, boşaltılması veya torbalanmasına ilişkin düzenlemelere uymayanlara 10.000,00-TL,
  • Belgelerin veya izinlerin alınmaması durumunda 15.000,00-TL,
  • Petrol ve petrol türevleri (ham petrol, akaryakıt, sintine, slaç, slop, rafine ürün, yağlı atık vb.) tahliyesi veya deşarjı yapan tankerlerden, bin (dahil) grostona kadar olanlar için groston başına 400,00-TL, bin ilâ beş bin (dahil) groston arasında olanlara, bu miktar ve ilave her groston başına 100,00-TL, beş bin grostondan fazla olanlara ise, yukarıdaki miktarlar ve ilave her groston başına 10,00-TL,
  • Petrol türevleri (sintine, slaç, slop, akaryakıt, yağlı atık vb.) veya kirli balast tahliyesi yapan gemi ve diğer deniz vasıtalarından bin grostona kadar olanlar için groston başına 200,00-TL, bin ilâ beş bin (dahil) groston arasında olanlara bu miktar ve ilave her groston başına 40,00-TL, beş bin grostondan fazla olanlara ise, yukarıdaki miktarlar ve ilave her groston başına 10,00-TL,
  • Katı atık bırakan veya evsel atık su deşarjı yapan diğer deniz araçlarından bin (dahil) grostona kadar olanlar için groston başına 100,00-TL, bin ilâ beş bin (dahil) groston arasında olanlara bu miktar ve ilave her groston başına 20,00-TL, beş bin grostondan fazla olanlara ise yukarıdaki miktarlar ve ilave her groston başına 10,00-TL,

Geri Kazanım Katılım Payı

Yurt içinde piyasaya arz edilen Çevre Kanunu’nun ekindeki (1) sayılı listede yer alan ürünlerden poşetler için satış noktalarından, diğer ürünler için piyasaya sürenlerden/ithalatçılardan bu listede belirtilen tutarda geri kazanım katılım payı tahsil edilecektir. Bu listedeki ürünlerden herhangi birinin piyasaya arzının, farklı bir ürünün, malzemenin veya eşyanın ithalatı ile birlikte gerçekleşmesi halinde geri kazanım katılım payı ithalatçıdan tahsil edecektir.

Geri kazanım katılım payları, ürünün piyasaya sürüldüğü tarihi takip eden ayın on beşine (15’ine) kadar Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na (“Bakanlık”) beyan edilecek ve beyanı takip eden ikinci ayın son gününe kadar Bakanlık Merkez Saymanlık Müdürlüğü hesabına ödenecektir.

Katılım payının beyan edilmediğinin veya eksik beyan edildiğinin Bakanlık’ça tespiti halinde beyan edilmeyen veya eksik beyan edilen katılım payının bir (1) ay içinde ödenmesi gerektiği ilgiliye tebliğ edilir. Süresinde beyan edilmeyen veya eksik beyan edilen katılım payının beyan edilmesi gereken son günden ödendiği tarihe kadar geçen süre için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 51. maddesine göre hesaplanacak gecikme zammı oranında faiz uygulanması öngörülmüştür. Geri kazanım katılım payını ödemediği tespit edilenlere ise, katılım payı tutarının yüzde yirmi (%20) fazlası idari para cezası olarak verilecektir.

Depozito Uygulaması

Ülkenin tamamında Bakanlık’ça belirlenen esaslar doğrultusunda depozito sistemi uygulayan, piyasaya süren ithalatçı, depozitolu olarak piyasaya sürdükleri ürünler için geri kazanım katılım payı uygulamasından muaf tutulacaktır.

Çevre kirliliğinin önlenmesi amacıyla Bakanlık, belirleyeceği ambalajlar için depozito uygulamasını 1 Ocak 2021 tarihinden itibaren zorunlu tutacaktır. Bu doğrultuda, depozito kapsamındaki ambalajlı ürünlerin satışını gerçekleştiren satış noktaları, depozito uygulaması toplama sistemine katılım sağlamakla yükümlüdür. Depozito uygulanmadan yıllık piyasaya sürülen ambalaj için piyasaya sürenlere ton başına 100,00-TL idari para cezası verileceği belirtilmiştir.

Depozito sisteminin uygulanmasına yönelik usul ve esasların Bakanlık’ça çıkarılacak yönetmelikle belirlenmesi öngörülmüştür.

Plastik Poşet Kullanımı

Torba Yasa uyarınca, kaynakların verimli yönetimi ve plastik poşetlerden kaynaklanan çevre kirliliğinin önlenmesi amacıyla, plastik poşetler, satış noktalarında kullanıcıya veya tüketiciye ücret karşılığı verilecek olup, uygulanacak taban ücret 0,25-TL’den az olmamak üzere Bakanlık’ça oluşturulacak komisyon aracılığı ile belirlenecek ve her yıl için güncellenecektir.

Poşetleri ücretsiz verdiği tespit edilen satış noktalarına, depo alanı hariç, kapalı satış alanının her metrekaresi için 10,00-TL idari para cezası verilecektir.

3194 sayılı İmar Kanunu’nda Yapılan Değişiklikler

Torba Yasa’da, mekansal planların kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekansal Strateji Planlarına uygun olarak; “Çevre Düzeni Planları” ve “İmar Planları” kademelerinden oluştuğu, imar planlarının ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olmak üzere iki türlü hazırlanması öngörülmüştür. Ayrıca mekansal strateji planlarında kalkınma planı ile varsa bölge planları, bölgesel gelişme stratejileri ve diğer strateji belgelerinde ortaya konulan hedefler dikkate alınacağı düzenlenmiştir.

Torba Yasa ile büyükşehirlerde 1/25.000 ölçekli nazım imar planının yapılmış olmasının, gerekli görülen bölgelerde 1/5.000 ölçekli nazım imar planlarının yapılmasına engel teşkil etmeyeceği belirtilmiştir.

Kamuya Ait Yapı ve Tesisler ile Sanayi Tesislerinde Ruhsat Alımı

Torba Yasa ile kamu kurum ve kuruluşlarınca inşaatın yapımına ve denetimine ilişkin hizmet alımı yapılmış ise inşaatın yapımına ve denetimine ilişkin her türlü fenni mesuliyet kamu kurum ve kuruluşu adına danışman firmanın mimar ve mühendisleri tarafından üstlenilebilecektir. Buna karşın, Bakanlık veya Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş̧ idareden uygun sınıfta yetki belgesi alınmaksızın, inşaat ve tesisat dahil yapım işlerinin müteahhitliğinin üstlenilmesinin mümkün olmadığı belirtilmiştir.

Torba Yasa uyarınca yetki belgeleri, geçici veya sınıflandırma yapılarak daimi olarak düzenlenebilecektir. Gerçek kişilere ve özel hukuk tüzel kişilerine yapı inşa eden müteahhitlerin kayıtları, her yapı için ayrı ayrı tutularak bu kayıtların birer nüshası, ilgili yapı müteahhidinin yetki belgelendirmesi işlemlerinde değerlendirilmek üzere Bakanlık’a gönderilmesi öngörülmüştür.

Ruhsatsız veya Ruhsat ve Eklerine Aykırı Olarak Başlanan Yapılar

Önceki düzenlemede ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar kapsam dışı tutulmuşken, Torba Yasa ile ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar düzenleme kapsamına dahil edilerek bu yapılara ait proje ve ilgili mevzuata aykırı yapı yapılması halinde söz konusu durumun ilgili idarece tespit edileceği öngörülmüştür.

Bunun yanında, idare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatının, inşaatı duran yapının devamı için öngörülen bir (1) aylık süre beklenmeden iptal edileceği ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında ilgili hükümler uygulanacağı belirtilmiştir.

Torba Yasa ile Yeni Gelen Düzenlemeler

Torba Yasa uyarınca 1 Haziran 2019 tarihinden itibaren, imar uygulaması görmemiş alanlar için hazırlanıp onaylanacak yeni imar planlarında, Bakanlık’ça belirlenen usul ve esaslara uygun şekilde ve plan bütününde ulaşım amaçlı bisiklet yolları ve bisiklet park istasyonları bulundurma zorunluluğu getirilmiştir. Topoğrafya ve arazi eğimi nedeni ile bisiklet yolu yapılamayan yerlerde ise yaya yolları düzenleneceği belirtilmiştir.

Ek olarak, Antalya ili Aksu ilçesi sınırları içerisinde yer alan Çalkaya Bölgesi olarak adlandırılan ve 9 Nisan 2018 tarihli ve 2018/11605, 2018/11606 ile 2018/11607 sayılı Bakanlar Kurulu kararlarıyla kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilen alanlarda, tescilli olan mevcut parseller esas alınarak tapu kaydının evveliyatından gelen imar uygulamalarındaki hatalar dikkate alınmadan imar uygulaması yapılacağı düzenlenmiştir.

Torba Yasa ile kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamında hazırlanan parselasyon planlarının askı ilanları, yazılı tebliğ hükmünde olduğu belirtilmiştir. İmar ve parselasyon planları onaylandığı tarihte yürürlüğe gireceği düzenlenmiştir. Söz konusu parselasyon planlarında gerekli görülmesi halinde imar uygulaması sonucu oluşmuş olan parsellerden, yüzde beşi (%5) aşmamak kaydıyla eşit oranda ilave düzenleme ortaklık payı kesintisi yapılabileceği öngörülmüştür.

Torba Yasa kapsamında bahsi geçen kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunan müstakil veya hisseli, tescilli ve hazine mülkiyetine tahsis edilmesi gereken parseller detaylı bir şekilde ele alınmış olup hüküm bulunmaması halinde ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’da Yapılan Değişiklikler

Torba Yasa ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın, riskli yapı tespiti için lisanslandırılan kurum ve kuruluşların faaliyetlerini denetleyebileceği, mevzuatta öngörülen esaslara uygun olarak görevini yerine getirmeyen lisanslı kurum veya kuruluşlara, işlenen fiil ve hâllerin durumuna göre aşağıdaki idari yaptırımlar uygulayacağı düzenlenmiştir.

  1. Yazılı uyarı cezası verilecek fiiller:
    • Riskli yapı tespit raporunda teknik yönden tespit edilen eksikliklerin verilen süre içerisinde düzeltilmemesi
    • Yapı maliki olmayan birinin talebine istinaden riskli yapı tespiti yapılması
    • Daha önce riskli yapı tespitine konu edilmiş bir yapı hakkında ikinci kez riskli yapı tespiti yapılması
  2. 15.000,00 Türk lirası idari para cezası verilecek fiiller:
    •  İki kere yazılı olarak uyarı cezası alınmasından sonra, uyarı cezasını gerektiren başka bir fiilin tespit edilmesi
    • Riskli yapı tespitinde yapıya ilişkin verilerin eksik veya yanlış alınarak hesap yapılması neticesinde riskli bir yapının risksiz veya risksiz bir yapının riskli olarak tespit edilmiş olması
    • Yapıda teknik inceleme yapılmadan riskli yapı tespit raporu hazırlanması
  3. Lisans iptali cezası verilecek fiiller:
    • Lisanslandırma şartlarının kaybedilmesi üzerine verilen süre içerisinde şartların sağlanmaması
    • Lisans başvurusunda gerçeğe aykırı bilgi ve belge sunulduğunun tespit edilmesi
    • Mevcut olmayan bir yapı hakkında riskli yapı tespit raporu hazırlanması
    • Daha önce üç defa idari para cezası alınmış olması

Riskli yapı tespiti yapmak üzere lisanslandırılmış olan 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanuna (“4708 sayılı Kanun”) göre Bakanlık’tan izin belgesi almış yapı denetim kuruluşları ile laboratuvar kuruluşlarının belirli bir süre ile yeni iş almaktan men cezası almaları durumunda aynı süre içerisinde riskli yapı tespiti faaliyetinde de bulunamayacakları düzenlenmiştir. Yapı denetim kuruluşları ile laboratuvar kuruluşlarının 4708 sayılı Kanuna göre izin belgelerinin iptal edilerek faaliyetlerine son verilmesi durumunda riskli yapı tespiti lisansları da iptal edilecektir.

Lisansı iptal edilen kurum ve kuruluşların, yeni riskli yapı tespiti işi almamak kaydıyla, daha önce hazırladıkları raporlarda tespit edilen eksiklikleri tamamlayıncaya kadar faaliyetlerine devam edebilecekleri belirlenmiştir.

Lisansı iptal edilen kuruluşun ortakları, bu kuruluştaki hisselerini devretseler dahi beş (5) yıl süre ile başka bir lisanslı kuruluşa ortak olamayacak, bunların kurdukları kuruluşlara lisans verilmeyecek ve riskli yapı tespitinde görev alamayacaklardır.

Lisanslı kuruluşlara iki (2) kez yukarıda belirlenen cezalar uyarınca para cezası verilmesine sebep olan mühendisler ile mevcut olmayan bir yapı hakkında riskli yapı tespit raporu hazırlayan mühendisler, üç (3) yıl süre ile başka bir lisanslı kurum ve kuruluşta görev alamayacak, başka bir lisanslı kuruluşa ortak olamayacak ve bunların kurdukları kuruluşlara lisans verilmeyecektir.

Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine, kiracılarına ve yapıda ikamet etmek şartıyla sınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılabileceği düzenlenmiştir.

Hisseleri oranında paydaşların en az üçte iki (2/3) çoğunluğu ile alınan karara katılmayan maliklerin arsalarının veya arsa paylarının Torba Yasa uyarınca satış yapılıncaya kadar, anlaşma sağlayan paydaşlar dışındaki üçüncü kişilere satılması durumunda, tapuda tescil işlemi yapılabilmesi için satın alanın elektronik tebligat adresini tapu müdürlüğüne bildirmesi zorunlu olduğu belirtilmiştir.

Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında sağlanması öngörülen krediler ile dönüşüm faaliyetleri kapsamında yapılacak veya edinilecek konut ve işyerlerine ilişkin olarak, hak sahiplerince bankalardan kullanılacak krediler ile kanun kapsamındaki uygulamalarda kullanılmak üzere İdarece İller Bankası Anonim Şirketi’nden veya bankalardan kullanılacak kredilere, dönüşüm projeleri özel hesabından karşılanmak üzere faiz desteği verilebileceği düzenlenmiştir.

Keza Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca yapılacak olan ve Bakanlık, Toplu Konut İdaresi (TOKİ), İller Bankası Anonim Şirketi, idare ve dönüşüme konu yapıların inşası işini yüklenen müteahhit ile malik ve en az bir (1) yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerinden birinin taraf olduğu;

a) Torba Yasa kapsamındaki yapıların dönüşüme tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların malik, işi yüklenen müteahhit ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerine ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri,

b) Torba Yasa kapsamındaki bir yapıdan dolayı, parsellerde veya alanlarda veya söz konusu parsel ve alanların dışındaki parsellerde yeni bir yapı yapılması ya da mevcut bir yapının satın alınması veya ipotek tesis edilmesi işlemleri,

c) Torba Yasa kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, idare ve bunların iştirakleri tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri,

ile bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemler noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan ücret ve harçlardan, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden, bu işlemler nedeniyle düzenlenecek kâğıtlar, resmî dairelerin mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemeler sebebiyle düzenlenen kâğıtlar da dahil olmak üzere damga vergisinden, yapıların maliklerine ve malik olmasalar bile bu yapılarda kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak en az bir (1) yıldır ikamet ettiği veya bunlarda işyeri bulunduğu tespit edilenlere bu amaçlarla kullandırılan krediler dolayısıyla lehe alınacak paralar, banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisna edilmiştir.

Buna ek olarak, Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamındaki iş, işlem ve uygulamaların Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi ve idarenin, sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketleri tarafından yürütülmesi halinde ise, bu şirketlerce yapılan iş, işlem ve uygulamalarda da bu fıkrada belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetleri uygulanacağı düzenlenmiştir.

Torba Yasa’nın tam metnine ulaşmak için, lütfen buraya tıklayınız.

Duygu Bozkurt, Avukat

Asu Motur, Avukat

Sevgi Kılıç, Stajyer Avukat

Nur İpek Gülseren, Stajyer Avukat

İlayda Gönlügür, Stajyer Avukat

Tüm Haberler